Het onderzoeksproces
Onderzoek doen is een activiteit waarbij systematisch en gestructureerd, op basis van het verzamelen van informatie en het doen van waarnemingen, uitspraken gedaan kunnen worden over de werkelijkheid1.
Elk onderzoeksproces is op te splitsen in onderdelen:
- Wat wil je weten?
Elke dag als Einstein uit school kwam, vroeg zijn moeder hem: "Heb je nog een goede vraag gesteld op school?" De vraag is hét uitgangspunt van elk onderzoek. Wat wil je te weten komen? Bij een wetenschappelijk onderzoek moet die vraag daarnaast nieuw zijn: een vraag die nog nooit beantwoord is. - Wat is er al bekend?
Om te weten te komen of je vraag nieuw is, doe je literatuuronderzoek. Indien aanwezig, zoek je ook in relevante openbare data archieven. Je past de onderzoeksvraag aan de huidige stand van wetenschap aan.
- Hoe ga je meten/bekijken?
Welke onderzoeksmethoden en - technieken ga je gebruiken om een antwoord op jouw vraag te vinden? Het woord methode komt van het Griekse 'meta hodos' wat 'langs welke weg' betekent. Bij kwantitatief onderzoek gebruik je instrumenten om gegevens te verzamelen. - Hoe analyseer je de meetgegevens?
Als je onderzoeksdata verzameld hebt, vraag je je in eerste instantie af of ze compleet en accuraat zijn. Dan zijn er daarna vaak nog aanvullende bewerkingen nodig om de ruwe data in een vorm om te zetten die het toestaat om conclusies te trekken. Denk aan het maken van kaarten, grafieken, tabellen waarin duidelijk staat welke eenheden tegen elkaar uitgezet zijn. - Hoe interpreteer je de meetgegevens?
Wat is de betekenis van de onderzoeksdata voor de onderzoeksvraag? - Hoe ga je jouw (conclusies over de) meetgegevens delen? (rapporteren)
Op welke manier ga je jouw conclusies delen? In een wetenschappelijk artikel, op een poster, een conferentie? En deel je ook de onderliggende onderzoeksdata?
De opbrengst van wetenschappelijk onderzoek moet voldoen aan drie voorwaarden1:
- Je weet zeker dat je meet wat je meet (betrouwbaarheid)
- Een ander kan hetzelfde meten als jij (controleerbaarheid)
- Je hebt geen belang bij welke uitkomst van het onderzoek dan ook (objectiviteit)
In de Gedragscode Wetenschapsbeoefening van de VSNU2 (principes van goed wetenschappelijk onderwijs en onderzoek) zijn deze voorwaarden nog opgesplitst in zorgvuldigheid, betrouwbaarheid, controleerbaarheid, onpartijdigheid en onafhankelijkheid.
Om onderzoeksresultaten te kunnen beoordelen op betrouwbaarheid, controleerbaarheid en objectiviteit is het van belang dat de opbrengst van onderzoek (onderzoeksdata, artikelen) openbaar is. In wetenschappelijk onderzoek spelen namelijk vaak nog meer belangen dan het dienen van de wetenschap alleen. Denk hierbij aan publiciteit en het binnen halen van onderzoeksgelden.
Peer review is bedoeld als kwaliteitstoets voor de onderzoeksresultaten3. Onafhankelijke onderzoekers die kennis hebben van een bepaald vakgebied geven hun oordeel over betrouwbaarheid, reproduceerbaarheid en objectiviteit. Ook datasets kunnen aan peer review onderworpen worden. DANS heeft eind 2010 een pilot uitgevoerd onder afnemers van datasets uit DANS EASY4.Zij kregen het verzoek om een door hen gedownloade dataset te beoordelen. Dit soort pilots kunnen op termijn leiden tot een technische infrastructuur waarin de beoordeling van de kwaliteit van de datasets standaard meegenomen wordt.
1. Plooij, F. (2011). Onderzoek doen. Pearson Education.
2. VSNU. (2004). Nederlandse Gedragscode Wetenschapsbeoefening. Retrieved 8-12-2011 from http://www.vsnu.nl/Media-item/Nederlandse-Gedragscode-Wetenschapsbeoefening.html
3. Voor een bibliotheekperspectief op het onderzoeksproces van ontwerp tot publicatie, kun je de volgende publicatie lezen:
Hengl, T., Gould, M. & Gerritsma, W. (2011). The Unofficial Guide for Authors. Retrieved 8-12-2011 from ia600700.us.archive.org/26/items/TheUnofficialGuideForAuthors/UG4A_book_v0.pdf
4. DANS. (2011). Data Reviews. Peer reviewed research data. Retrieved 8-12-2011 from www.dans.knaw.nl/sites/default/files/file/publicaties/Data_Reviews_peer_reviewed_research_data_DEF.pdf
